Morele kring

Doel van de morele kring

Samen terugkijken op een ingrijpend besluit om:

• te horen wat het met de betrokkenen deed

• te onderzoeken of het moreel te dragen was

• uit te spreken wat er tussen jullie in is komen staan

• het hoofdstuk op een integere manier af te sluiten

Voor wie

Voor de schoolleider samen met betrokkenen (team, MT, of een kleine vertegenwoordiging van degenen die de impact voelden). 

Wanneer zet je een morele kring in?

• Enige tijd (weken tot maanden) na een ingrijpend besluit.

• Als de eerste emoties zijn gezakt, maar het onderwerp nog 'in de lucht hangt'.

• Wanneer je als schoolleider het hoofdstuk wilt afsluiten, maar niet zonder de relaties te herstellen.

Waarvoor niet? Bij acute crisissituaties of als er nog grote boosheid/verdriet is zonder dat daar ruimte voor is geweest. Dan eerst een verwerkingsbijeenkomst.

Verschil morele kring met een moreel beraad

Met een moreel beraad kijk je terug om te leren voor de toekomst. Je verzamelt wijsheid voor een volgende keer. Maar soms is leren niet genoeg. Met de werkvorm Morele Kring kijk je samen terug om te helen in het heden. Het besluit blijft wat het was, maar de last ervan mag verzachten. En daarna is er weer ruimte om te leren voor de toekomst.

Tijd: 60-75 minuten.

Benodigdheden:

• Een kring van stoelen (geen tafels ertussen).

• Een voorwerp dat dient als 'spreekstok' of symbool (bijvoorbeeld een steen, een houten hartje). Dit is optioneel.

• Drie kaarten of vellen papier met de fases erop.

Note: Gespreksleider hoeft niet perse de schoolleider te zijn

Fase 1 - Opening en intentie (10 minuten)

Doel: Een veilige ruimte creëren en helder maken waarom jullie bij elkaar zijn. Deelnemers weten dat dit geen tweede besluitvormingsronde is, maar een bijeenkomst om te erkennen en af te ronden.

Instructie voor de gespreksleider:

Zorg dat iedereen in een kring zit, zonder tafels. Leg de spreekstok (optioneel) in het midden.

Je opent de bijeenkomst. Hieronder een voorbeeld. Doe wat voor jou past en goed voelt. 

"We hebben een moeilijk besluit genomen. Dat hoofdstuk is formeel gesloten, maar misschien niet voor iedereen gevoelsmatig. Ik nodig jullie uit om vanmiddag met mij mee te kijken naar wat dit besluit met ons en met onze relaties heeft gedaan. Niet om te herzien, maar om te erkennen en af te ronden."

Check-in ronde (optioneel):
Laat iedereen kort iets zeggen over hoe hij/zij hier nu bij zit. Gebruik de spreekstok. Het mag kort: een woord, een zin, of gewoon "ik ben er".

Stappenplan Morele Kring

Fase 2 - Gezamenlijke reconstructie (15 minuten)

Doel: Het besluit zelf nog één keer, zonder oordeel of lading, met elkaar doornemen.

Vraag aan de groep:
"Kunnen we samen nog één keer reconstrueren wat er gebeurde? Niet waarom we het deden, maar wat we precies beslisten. Wie was erbij? Wat was de aanleiding? Welke stappen hebben we gezet?"

Werkwijze:

• De schoolleider begint met de feiten zoals hij/zij ze heeft onthouden.

• De groep vult aan, corrigeer waar nodig.

• Het gaat om feiten, niet om gevoelens of meningen.

• Gebruik de spreekstok als dat helpt om beurten te verdelen.

Waarom?
Dit zorgt voor een gezamenlijk feitenbeeld. Vaak blijken mensen verschillende herinneringen te hebben. Deze oefening 'levelt' het speelveld en zorgt dat iedereen vanuit hetzelfde gezichtsveld vertrekt.

Fase 3 - De legitimatievragen (20 minuten)

Doel: Onderzoeken of het besluit moreel te dragen was en is.

De volgende drie vragen worden voorgelegd:

1. De vraag naar aandacht:
   Hebben we genoeg gezien wat er speelde? Hebben we oog gehad voor alle betrokkenen, ook de stillere stemmen?

2. De vraag naar verantwoordelijkheid:
   Hebben we de juiste mensen betrokken? Hebben we onze verantwoordelijkheid genomen, of schoven we door?

3. De vraag naar competentie:
   Was dit besluit uitvoerbaar? Hadden we de middelen, de kennis, de zorg om het goed te doen?

Werkwijze

• Leg de drie vragen één voor één aan de groep voor.

• Bij elke vraag mag iedereen die wil delen wat hij/zij daarover denkt.

• Gebruik de spreekstok: alleen wie hem heeft, spreekt.

• De schoolleider spreekt als laatste, luistert eerst.

• Geen discussie, alleen delen. Het gaat om het ophalen van perspectieven, niet om gelijk krijgen.

• Je kunt de antwoorden kort laten noteren op een flip-over, maar dat is niet noodzakelijk.

Fase 4 - Relationele uitwisseling (15 minuten)

Doel: In deze fase worden de relaties onder de loep nemen en eventuele breuken herstellen.

Vraag:
Wat heeft dit besluit met onze relaties gedaan? Is er iets tussen ons komen te staan dat nog niet is uitgesproken?

Werkwijze:

• De schoolleider neemt een expliciet kwetsbare positie in:
  Voorbeeld: "Ik realiseer me dat dit besluit voor sommigen van jullie zwaar is geweest. Is er iets wat jullie mij nog willen zeggen over hoe ik dit heb gedragen? En is er iets wat ik tegen jullie kan zeggen dat zou kunnen helpen?"

• Daarna is er ruimte voor iedereen om iets te delen over de onderlinge verhoudingen.

• Dit is geen vrijbrief voor verwijten, maar een uitnodiging tot relationele eerlijkheid.

• Zorg dat iedereen gehoord wordt (zet spreekstok in als hulp).

Optioneel:
Je kunt een tweede ronde doen met de vraag: "Wat hadden we elkaar meer of minder kunnen toewensen in dit proces?"

Fase 5 - Symbolische afsluiting (5-10 minuten)

Doel: Het hoofdstuk markeren als afgerond, zonder te vergeten.

Kies een van de volgende opties, of bedenk iets dat past bij jullie groep.

• Optie A (verbaal): Iedereen zegt één woord dat samenvat wat hij/zij meeneemt uit dit gesprek.

• Optie B (symbolisch): Laat de spreekstok rondgaan. Iedereen houdt hem even vast en wenst de groep (of de schoolleider) iets toe voor de toekomst.

• Optie C (ritueel): Steek een kaars aan, of doe een korte stilte. Sluit af met een passende zin, bijvoorbeeld: "Dit hoofdstuk is nu op een goede manier afgerond. We gaan verder."

• Optie D (schriftelijk): Laat iedereen op een klein briefje schrijven wat ze willen loslaten, en verzamel de briefjes in een mandje of doos. (Je kunt ze later verbranden of bewaren, afspreken wat passend is.)

Fase 6: Afronding en dank (5 minuten)

Doel: De bijeenkomst op een passende en warme manier beëindigen.

De schoolleider sluit af
Voorbeeld: "Dank jullie wel voor jullie openheid en aanwezigheid. Ik waardeer het dat we dit samen hebben kunnen doen. Laten we nu weer verder met de energie die dit ons heeft gegeven."

Eventueel: Kondig aan wat er met de uitkomsten gebeurt (bijvoorbeeld: "Ik neem mee wat ik gehoord heb, en zal ...").

Tot slot

De Morele Kring is geen eenmalige gebeurtenis, maar een investering in de relationele kwaliteit van je team. Door bewust terug te kijken en af te ronden, voorkom je dat oude besluiten blijven doorwerken als sluimerende onvrede.

Wil je meer verdieping? Combineer de Morele Kring met de Binnenstemmendialoog (voor je eigen innerlijke verwerking) of met het Systemisch Spiegelbeeld (voor analyse van terugkerende patronen samen met je team).

Over de werkvormen op Praktischmetlef

De werkvormen op Praktisch Met Lef worden voortdurend aangevuld en aangepast, ook met name door feedback van gebruikers. Ik hoor graag hoe jullie de werkvormen ervaren, wat werkt, wat niet en wat jullie missen.

Daarnaast denk ik graag met je mee vanuit mijn ervaring en kan eventueel tips of werkvormen aanreiken. Neem contact op om te sparren over mogelijkheden.

Voor diepgaande ondersteuning bij ethische reflectie, zowel 1 op 1 als bij teamondersteuning (moreel beraad, systemisch werken) kan ik je, via mijn netwerk, in contact brengen met een specialisten.

• Meer over mij

• Neem ook een kijkje bij de verdiepende oefeningen voor ethische reflectie, werkvormen voor morele gespreksvoering (moreel beraad) of korte werkvormen.