De binnenstemmen dialoog

Voor wie is de binnenstemmen dialoog?

• Bij hardnekkige twijfel nadat een besluit al is genomen.

• Wanneer een situatie 'onder de huid' blijft zitten, ook al is het probleem formeel opgelost

• Als je merkt dat je vermijdt om over een bepaald onderwerp na te denken of te praten.

Wanneer niet? Bij acute crisissituaties die om directe actie vragen. Deze werkvorm is voor de verwerking van een reeds genomen besluit of voor complexe, sluimerende vraagstukken.

Voor de schoolleider alleen (als zelfreflectie) of samen met een gesprekspartner (collega-schoolleider, coach of vertrouweling).

Niet geschikt voor teamverband, omdat het vraagt om kwetsbare zelfonthulling.

Wanneer onderzoek je innerlijke verdeeldheid?

Tijd: 45 - 60 minuten

Materialen:

• Rustige plek waar je niet gestoord wordt (ook je mobiel wegleggen).

• Pen/papier of een whiteboard om de verschillende 'stemmen' en hun onderliggende waarden letterlijk zichtbaar te maken.

Alternatief voor de binnenstemmen dialoog wanneer je: 

• Het eerst voor jezelf wilt uitzoeken.

• Behoefte hebt aan meer houvast en een vaste structuur.

• Nu maar 20 minuten hebt.

Dan is de werkvorm Morele Biografie misschien iets voor jou. 👉 Bekijk de Morele Biografie

Fase 1 - De binnenruimte openen (5-10 minuten)

Deze fase heeft twee bewegingen. Allereerst ga je het 'buiten' leegmaken om vervolgens het 'binnen' te kunnen uitnodigen.

1. De parkeerplaats (buiten leegmaken)

3. Overgangsoefening (optioneel)

4. Jouw binnenstem

2. De fysieke binnenruimte creëren

Voordat je naar binnen kunt, moet alles wat niet over dit dilemma gaat, even geen aandacht vragen. Anders blijven die gedachten zoemen op de achtergrond.

Dus daarom vraag ik je om te delen wat er op dit moment nog meer speelt in je hoofd? Alle taken, zorgen, afspraken die niets met dit dilemma te maken hebben? Een vergaderpunt, een telefoontje dat je nog moet plegen, de boodschappen van vanavond? Zeg het hardop, of schrijf het op een kladblaadje. En leg dat naast je. Dat mag daar even liggen. Het is niet weg, maar het hoeft er nu niet te zijn.

Dit is een vorm van cognitieve ontlasting. Door het te benoemen en letterlijk 'naast je neer te leggen', geef je je brein toestemming om het los te laten. Je erkent dat het er is, maar het krijgt nu geen podium.

Zorg dat je prettig zit. Voeten plat op de grond, handen ontspannen in je schoot. En kijk even naar je omgeving: ligt er niets wat je afleidt? Misschien wil je je telefoon even omdraaien of een rustig moment kiezen waarop je niet gestoord wordt. Dit is jouw tijd

Doe je ogen langzaam dicht, of laat je blik rusten op een punt voor je. Neem drie diepe rustige ademhalingen om echt aan te komen. Adem in... en adem langzaam uit. Bij de volgende uitademing laat je de schouders een beetje zakken. En bij de derde ademhaling stel je je voor dat je met je aandacht naar binnen gaat, alsof je een kamer binnenloopt waar het stil is.

En dan nu... denk aan die situatie, dat dilemma dat blijft hangen. En herinner je: soms weet je in je hoofd wel wat het juiste is, maar voelt het alsof een deel van je nog niet mee is. Alsof er een binnenstem is die blijft doormalen. Dat is een teken dat er nog iets aandacht vraagt. Laten we eens heel precies gaan luisteren naar wat die stemmen eigenlijk zeggen.

Fase 2 - De stemmen in kaart brengen (10-15 minuten)

Doel van deze fase: Alle stemmen die in jouw hoofd spelen rond dit dilemma een voor een laten opkomen, zonder oordeel en zonder ze al te willen ordenen of oplossen.

Valkuil: Te snel willen labelen ("Dit is de verantwoordelijke") of te snel willen duiden ("Dus jij voelt je schuldig").

1. De eerste gedachten (associatief)

Als je aan die lastige situatie denkt, welke gedachten, gevoelens of stemmen hoor je dan in je hoofd? Alles mag er zijn. Het mogen tegenstrijdige dingen zijn. Je mag ook beginnen met: 'Aan de ene kant... maar aan de andere kant...'.

Noteer in steekwoorden wat er bij je opkomt en als je iemand begeleidt schrijf in steekwoorden op wat de ander zegt. In dat laatste geval, gebruik dan letterlijk zijn/haar woorden, niet jouw interpretatie.

2. Doorvragen

• Als je nog eens goed luistert... is er nog een stem? Misschien een stillere, eentje die je normaal niet zo snel toelaat?

• Is er een stem die je eigenlijk liever niet hoort? Die je misselijk maakt of ongemakkelijk?

• Als deze stemmen een gesprek met elkaar zouden voeren, wat zouden ze dan tegen elkaar zeggen?

• Is er een stem die zich niet laat horen, maar die je wel voelt in je lijf? Waar in je lichaam zit die?

3. De stemmen een naam geven

Nu pak je de steekwoorden erbij die je hebt opgeschreven. Kijk naar de woorden. Sommige dingen die je zei voelen als een 'stem' of een 'deel' van jou. Bijvoorbeeld: "mijn verstand zegt dit, maar mijn hart zegt dat" Zullen we proberen ze een naam te geven? Niet de 'juiste' naam, maar een naam die voor jou voelt alsof die klopt. Het mag ook een kleur, een figuur of een dier zijn. Wat past bij jóu? Zet de namen bij de steekwoorden. Loopt je vast? Zie dan het voorbeeld hieronder.

4. Hoe verhouden de stemmen zich?

Verken de verhouding van de stemmen zonder te interpreteren:

• Als je naar deze stemmen kijkt... welke is op dit moment het luidst? Welke is het stilst?

• Staan ze met elkaar in gesprek, staan ze tegenover elkaar, of negeren ze elkaar?

• Is er een stem die de andere stemmen niet wil horen?

Fase 3 - Wat nog niet af is (5-10 minuten)

Doel van deze fase: Voorzichtig onderzoeken of er een deel van jou is dat nog niet gehoord is in het besluit. Een gevoel van 'niet af', ook al is de kwestie formeel afgesloten.

Dit is een uitnodiging tot eerlijkheid naar jezelf.

1. De achterblijver(s) verkennen

Je hebt nu een aantal stemmen een naam gegeven. Sommige voelen misschien luid en aanwezig, andere wat stiller. Ik wil je vragen om nog eens goed naar ze te kijken... Is er één stem, of misschien meer dan één, die het gevoel heeft dat er niet echt naar hem of haar is geluisterd? Een stem die zegt: 'ja maar...', ook al is het besluit allang genomen?

Soms is het een stem die je eigenlijk niet meer wilde horen, omdat je dacht dat je er wel overheen was. Maar hij is er toch. Mag die er even zijn?

2. Het gevoel van 'niet af' onderzoeken

Als je die stem wat beter probeert te voelen... wat voor gevoel hangt er dan omheen? Is het schuld? Schaamte? Verdriet? Of gewoon een vaag gevoel van 'dit klopt niet', ook al was het besluit onvermijdelijk?

Soms voelt het alsof je een knoop in je maag hebt, of een last op je schouders. Het hoeft geen duidelijke emotie te zijn, het kan ook een lichamelijk gevoel zijn.

3. De relatie met het besluit

En als je dan kijkt naar het besluit dat je hebt genomen... heeft die stem daar nog een boodschap over? Niet om het besluit terug te draaien, maar gewoon: wat zou die stem tegen het besluit willen zeggen?

Om te bevestigen kun je het hardop uitspreken of opschrijven.

4. Erkennen

Je bent er achtergekomen dat er een deel is in jou dat nog iets vasthoudt. Dat is een teken dat er een waarde in het geding is die nog niet helemaal is gehoord. We gaan straks kijken wat we daarmee kunnen doen. Deze ontdekking is de eerste stap naar integratie.

Doel van deze fase: De emoties en innerlijke tegenstrijdigheden verbinden met de diepere waarden van de schoolleider. Hierdoor wordt het dilemma niet langer ervaren als 'zwakte' of 'twijfel', maar als een botsing van twee (of meer) waarden die er allebei toe doen.

Fase 4 - De waarden achter de stemmen (10 minuten)

1. Van stem naar waarde

Er liggen nu een aantal stemmen op tafel. Sommige voelen misschien tegenstrijdig, andere juist heel vertrouwd. Nu wordt het interessant om te kijken naar wat deze stemmen eigenlijk verdedigen. Welke waarde zit eronder?

Voorbeeld: Stel, er is een stem die zegt dat je nu moet doorpakken. Die stem verdedigt misschien de waarde van daadkracht, of van duidelijkheid. En een stem die zegt dat dit niet goed voelt voor het team. Deze stem verdedigt misschien de waarde van zorg of verbondenheid. Het zijn allebei waarden die er mogen zijn.

Kijk naar jouw stemmen. Welke waarde zou elke stem kunnen vertegenwoordigen? Het hoeft geen perfect woord te zijn, gewoon wat voor jou goed en passend voelt.

2. Erkenning van de waarden

3. Het inzicht - waardeconflict

Schrijf achter elke stem de waarde die je herkent. Bijvoorbeeld: 'De Bestuurder' staat voor verantwoordelijkheid, 'De Verbinder' voor loyaliteit, 'De Veilige Bewaker' voor voorzichtigheid, 'De Stille Wijze' voor integriteit.

Herken je jezelf in deze waarden? Zijn dit waarden die je belangrijk vindt in je werk als schoolleider?

Je ontdekt misschien dat de tegenstrijdigheid niet zit tussen 'goed' en 'fout', maar tussen twee waarden die allebei diep van jou zijn. De ene waarde vraagt om daadkracht, de andere om zorg. Of de ene vraagt om rechtvaardigheid, de andere om mildheid. Dat is exact waar het om gaat bij een moreel dilemma.

Als het eenvoudig was, was er maar één waarde in het spel. Maar jij draagt meerdere waarden met je mee, en dat maakt je werk zo waardevol en tegelijkertijd soms ook zo zwaar.

4. Afronding

Je hebt nu niet alleen de stemmen gezien, maar ook de waarden die eronder liggen. In de volgende fase ga je kijken hoe je met dit inzicht verder kunt, zodat die waarden niet langer tegenover elkaar staan, maar naast elkaar mogen bestaan.

Fase 5 - Eerste stap naar integratie

Doel van deze fase: De 'achtergebleven stem' erkennen en een kleine, dragende plek geven. Integratie betekent niet dat het dilemma verdwijnt, maar dat je er vreedzamer mee kunt leven.

1. Erkennen naar binnen

Je hebt nu ontdekt welke stem mogelijk wat weggedrukt is, en welke waardevolle waarde die stem verdedigt. Laten we daar nog even bij stilstaan en erkennen dat die stem er is en dat die ertoe doet.

Als je nu tegen die stem zou kijken, met vriendelijke ogen... wat zou je hem of haar dan willen zeggen? Het mag een simpele zin zijn, zoals: 'Ik zie je', of 'Je hebt gelijk dat je er bent', of 'Ik begrijp waarom je zo voelt'.

2. Erkennen naar buiten

Soms helpt het niet alleen om het innerlijk te erkennen, maar ook om een klein gebaar te doen in de buitenwereld. Iets kleins dat recht doet aan die stem, zonder het genomen besluit over te doen.

Is er een klein gebaar, een gesprek of een handeling die zou kunnen voelen als een erkenning van die waarde? Iets wat je kunt doen zonder het besluit terug te draaien, maar wat wel laat zien dat je die stem hebt gehoord?

Voorbeelden (ter inspiratie)

• Misschien een persoonlijk gesprek met een teamlid waarin je zegt dat je beseft dat dit besluit voor jullie allen zwaar is geweest, en dat zit jou ook nog dwars.

• Of een briefje aan jezelf waarin je de waarde benoemt die je niet wilde verliezen.

• Of een klein ritueel, zoals een wandeling waarbij je die stem symbolisch meeneemt.

Het hoeft niets groots te zijn. Soms is een klein gebaar genoeg om te voelen dat beide waarden er mogen zijn.

3. Symbool

Om dit vast te houden, kan het helpen om een klein symbool te kiezen. Iets wat jou herinnert aan wat je hier hebt ontdekt. Een steentje op je bureau, een woord op een briefje, een kleur die bij die stem hoort. Iets wat je kunt zien en denken: 'Ah ja, die mag er ook zijn.'

Is er iets kleins dat voor jou zou kunnen werken? Niks moet, alles mag.

Tot slot

Ik ben benieuwd hoe je deze werkvorm hebt ervaren. Deze werkvorm is namelijk nog steeds in ontwikkeling en ik leer graag van jouw ervaring. Als je suggesties hebt of iets hebt gemist, hoor ik het graag.

Mocht je behoefte hebben aan 1 op 1 begeleiding voor ethsiche reflectie of moreel beraad dan kan ik je, via mijn netwerk, in contact brengen met een gespecialiseerde professional.

• Meer over mij

• Terug naar de werkvormen voor jouw type dilemma